ჩერნოვეცკის საქველმოქმედო ფონდი

ოლიგარქი კოსმოსიდან

ფონდის სიახლეები
ერთი თვის წინ


საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მდიდრული სახლი მიტოვებულია. ქობულეთური პოლიტიკური დეტურის შემდეგ უკრაინის ყოფილი მერი, ლეონიდ ჩერნოვეცკი ისრაელშია. ჩვენ მას უახლოეს წარსულსა და მომავალზე ვესაუბრეთ.

ავტორი: გიორგი ისაკაძე

რო­ცა ­მე­ თქვენს ­წარ­მო­მად­გენ­ლებს­ დავუკავშირდი, მიუხედავად ­იმი­სა,­ რომ ­ინ­ფორ­მა­ცია ­მქონ­და,­ მა­ინც­ იმედს­ ვიტო­ვებდი,­ რომ­ ინ­ტერ­ვიუ ­ქო­ბუ­ლეთ­ში­ შედ­გე­ბო­და.­

მე ვოცნებობ იქ ინტერვიუს მიცემაზე. ვფიქრობ, იქ საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი სახლი ავაშენე.

და ­ყვე­ლა­ზე ­ძვი­რიც…­

დიახ, ყველაზე ძვირად ღირებულიც. ასეთი სახლები მსოფლიოში ძალიან ცოტაა. ეს ჩემი საჩუქარია საქართველოსთვის და თავად ჩემი იქ ყოფნა ნიშანია ბიზნესმენებისთვის, პოლიტიკოსებისთვის და უბრალოდ კარგი ადამიანებისთვის, რომლებსაც საქართველოსთვის რამის გაკეთება შეუძლიათ – ჩამოდით საქართველოში.

Forbes­-ის­ ფორ­მა­ტი­დან ­გა­მომ­დი­ნა­რე,­ არაფ­რის­ და­მალ­ვას­ არ­ვა­პი­რებ­ და ­პირ­და­პირ ­გეტყ­ვით,­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ­თქვე­ნი­ არ­ყოფ­ნა­ დი­დად ­არ ­იგ­რ­ძ­ნო­ბა.­ გეტყ­ვით­ რა­ტო­მაც: ­რა­საც­ თქვენ­ იქ ­აკე­თებ­დით,­ არა­ფე­რი ­არ­ გა­ჩე­რე­ბუ­ლა. ­უბ­რა­ლოდ­ თქვენ ­იქ­ ფი­ზი­კუ­რად­ აღარ­ ხართ.­ რა­ტომ?­ ეს ­უკ­რა­ი­ნას­თან არის­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი?­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას ­არ­ ენდო­ბით?

პირველ რიგში, ერთ საიდუმლოს გაგიმხელთ: ჩემთან ინტერვიუს ჩაწერას არსად არ ცდილობენ. მე ბუნებით ოპოზიციონერი ადამიანი ვარ. შემიძლია ვთქვა ის, რაც პოსტსაბჭოთა ქვეყნების ხელისუფლებებს არ მოეწონებათ, ამიტომ ჟურნალისტები გამირბიან. ჩემთან ინტერვიუს ერიდებიან უკრაინის ტელეკომპანიები და საქართველოს ტელევიზიები. მე თვითონაც არ ვესწრაფვი დიდად ღიაობას საქართველოში, უბრალოდ ვცხოვრობ, ვტკბები ქვეყნით და ადამიანებთან ურთიერთობით, დაკავებული ვარ ჩემი საქმით და ამაზე მოგვიანებით კიდევ ვისაუბრებთ. ქართული ტელეარხები ძალიან მცირედით განსხვავდება რუსული და უკრაინული ტელევიზიებისგან, ისინი ხელისუფლებების მიერ კონტროლდება. რ2 დაკავშირებულია სააკაშვილთან და მეორე ტელევიზია, „იმედი“, როგორც ვიცი, დაკავშირებულია „ქართულ ოცნებასთან”. არც ერთთან კონტაქტი არ მაქვს.

იქ­ნებ ­იმი­ტომ,­ რომ­ თქვენ­ მხო­ლოდ­ ერ­თხელ მიეცით ინტერვიუ­ TV­ პირ­ველს,­ ჩემს­ კო­ლე­გას,­ ნი­ნო­ ჟიჟილაშ­ვილს.­ პა­ტა­რა­ არ­ხი­ა,­ თუმ­ცა ­წინ­ მი­ვი­წევთ.­

კარგია, მგონია, რომ მაყურებელი მეყოლება. მე ყველგან მიყურებენ და თქვენს არხზეც მნახავენ და ვფიქრობ, რომ ერთ-ერთ საუკეთესო რეიტინგს ვაჩვენებთ.

ლე­ო­ნიდ­ მი­ხა­ი­ლო­ვიჩ,­ თქვენ­ ისევ ­სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ მო­ქა­ლა­ქე ხართ?

მე საქართველოს მოქალაქე ვარ. სრულფასოვანი. ორდენით, რომელიც ოდესღაც, სააკაშვილის პრეზიდენტობისას მომანიჭეს. ჯერ კიდევ იმ დროს, როცა კიევის მერი ვიყავი, ბევრი გავაკეთე საქართველოსთვის. საქართველოს მაშინ ბევრ მილიონად შეფასებული მიწა გადავეცი. $300 000-ით შოთა რუსთაველის ძეგლი ავაგებინე და ის ახლა კიევში საუკეთესო ადგილზე დგას.

თუ­ ახ­და ­თქვე­ნი­ ქარ­თუ­ლი­ ოც­ნე­ბა? ­და ­აქ­ვე,­ ამა­ვე­ თე­მი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ ლე­ო­ნიდ ­ჩერ­ნო­ვეც­კის­ ქარ­თუ­ლი­ ოც­ნე­ბე­ბის ახ­დე­ნა­ში ­„ქართულ ­ოც­ნე­ბას“­ რა­ი­მე ­წვლი­ლი ­თუ­ მი­უძღ­ვის?

დავიწყოთ იმით, რომ მე არასდროს არავისზე დამოკიდებული არ ვყოფილვარ. არც რუსეთის ხელისუფლებაზე, არც უკრაინის და არც საქართველოსი. ფულს ჩემით ვშოულობდი და ჩემს პოლიტიკურ კარიერას ჩემით ვაშენებდი. სამჯერ ვიყავი უკრაინის პარლამენტის წევრი, კიევის მერად ორჯერ ამირჩიეს. ოცნება, საქართველოს მოქალაქე გავმხდარიყავი, ჯერ კიდევ 1972 წლიდან მქონდა. როცა ჯარიდან დავბრუნდი, თბილისელი გოგო (ალინა აივაზოვა) მთელი გულით შემიყვარდა. მასთან ერთად 38 წელი გავატარე, ორი შვილი მყავს და რვა შვილიშვილი. ყოველ წელს ჩავდიოდი თბილისში, ქორწილიც იქ მქონდა, ჩემი შვილი სტეპანიც იქ დაიბადა და ისე შემიყვარდა ქვეყანა, რომ როცა თანამდებობას ვტოვებდი, იმიტომ რომ იანუკოვიჩის რეჟიმთან მუშაობა აღარ შემეძლო, თბილისში 2010 წლის თებერვალში ჩავედი. რაც უნდა გასაკვირი იყოს, თარჯიმანმა მიცნო. ძალიან ცუდი ამინდი იყო. წავედი იქ, სადაც ჩემს ერთადერთ სიყვარულს და ჩემს მომავალ მეუღლეს ხელი ვთხოვე, არაყიშვილის 13-ში, ვნახე სახლი, რომელიც მაშინ ჰქონდათ. ეს იყო 200-კვმ-იანი სახლი, ძალიან ძვირი, მაშინ არც კი ვიცოდი, რომ ასეთი მდიდრები არსებობდნენ. 2008 წელს ბანკი 750 მილიონ დოლარად გავყიდე. მართალია, ეს რაღაცნაირად არ გამოდიოდა, მაგრამ იმდენად დიდია სიყვარული, თქვენი, ჩემი ქვეყნის მიმართ, რომ გადავწყვიტე, დავრჩენილიყავი. სწორედ მაშინ მივიღე გადაწყვეტილება, რომ საქართველოში ვიცხოვრებდი, სად – ეს არ ვიცოდი. საწყის ეტაპზე ყველაზე ძვირ სასტუმროში ვცხოვრობდი, მერე აუზიანი სახლი ვიქირავე. შემდეგ უკვე ჩემი ვერტმფრენით მთელი საქართველო შემოვიფრინე. საქართველოს ძალიან კარგად ვიცნობ, მთელი ქვეყნის 99% შემოფრენილი მაქვს. ის ისეთი ლამაზია, თქვენ ვერც კი წარმოიდგენთ.

გუ­ლი­ არ ­გწყდე­ბათ,­ რომ ­Forbes­ის­ შე­ფა­სე­ბით ­ერ­თ­ ერთ­ ყველა­ზე­ ძვი­რად­ღი­რე­ბულ­ სახ­ლ­ში,­ რო­მე­ლიც­ თქვენ­ ააშენეთ,­ ახ­ლა ­არ­ ცხოვ­რობთ?­ ვინ­მემ­ მო­ით­ბო ­ხე­ლი­ იმით, ­ რომ ლეონიდ ­ჩერ­ნო­ვეც­კი­ ახ­ლა ­ქო­ბუ­ლეთ­ში,­ მის­ სა­კუ­თარ სახლში­ არ არის?

არა, ასეთი არავინაა. მე ვოცნებობ, ისევ მოვხვდე ჩემს სახლში ქობულეთში. მაგრამ… მე ბევრი საქმე მაქვს და ყველგან კარგად ვარ.

თქვენ ­შე­გიძ­ლი­ათ ­თქვათ,­ რომ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ­ჰყავს მილიარდე­რი ­მო­ქა­ლა­ქე…­

ორდენოსანი მოქალაქე. თუმცა არასწორი იქნება, ვთქვათ მილიარდერი მოქალაქე, რადგან მე არ ვარ ბიზნესმენი, მე არ ვარ მილიარდერი ან მილიონერი, მე უბრალოდ ვარ ადამიანი, რომელმაც საკუთარი თავი შექმნა და ვცხოვრობ გამორჩეულად საქველმოქმედო პროგრამებით, რომლებიც მე მათბობს. ნელ-ნელა საქართველოს ხელისუფლებასთან პრობლემებიც მექმნება. თუმცა ეს ცალკე ამბავია. ჩემი იდეა უბრალოდ იმაშია, რომ ყველა ქართველი ერთმანეთს ეხმარებოდეს, ეს არანორმალური იდეაა, თუმცა ჩემი ყველა იდეა არანორმალურია.

რო­გორ­ აფა­სებთ ­თქვენს ­კა­პი­ტალს,­ ყვე­ლა ­იმ ­საქ­მეს­ და ბიზნესს,­ რომ­ლე­ბიც ­90­იანი ­წლე­ბი­დან ­გქონ­დათ.­ დღეს,­ 2018­წელს,­ რამ­დე­ნია ­თქვე­ნი ­კა­პი­ტა­ლის ­შე­ფა­სე­ბა?­

გულწრფელად რომ გითხრათ, ჩემი ბიზნესები ახლა ჩემი შვილის, სტეპან ჩერნოვეცკის მმართველობაშია. მე პრაქტიკულად არ ვინტერესდები იმით, თუ როგორ მიდის საქმე. მე ვიცი პროექტები, რომელთაც ის ახორციელებს, ვაკონტროლებ ამ პროექტების ეფექტიანობას, მაგრამ სხვა დიდად არ მაინტერესებს. ჩემი ინტერესი მხოლოდ იდეის რეალიზებაა. უკეთ რომ აგიხსნათ, ცოტა ხნის წინ ჟურნალის ვებგვერდი რომ გავხსენი, ვნახე, რას ჰყვებიან რუსი მილიარდერები საკუთარ თავზე და შემიძლია გითხრათ, რომ ჩვენი ისტორიები ერთმანეთს ძალიან ჰგავს.

რო­გორ ­ფიქ­რობთ,­ ეს­ საბ­ჭო­თა ­კავ­ში­რის ­გავ­ლე­ნა­ა?­

არა, ჩემნაირების ისტორიები მეორდება ამერიკაშიც, გერმანიაშიც, ყველგან. ყველასთვის ქონება მამის მემკვიდრეობა არ არის, ეს არის ფული, რომელიც დღეს არის გამომუშავებული და უიღბლოების თვალში ისე ჩანს, თითქოს გარანტირებულად მოგებიანი ბიზნესები არსებობს, მაგალითად, ნავთობი ან ქურდობა. აი, მაგალითად, ფეისბუკი, ინტერნეტი, მსოფლიოს ყველაზე მდიდარი ადამიანი ჯეფ ბეზოსი, ან ჯეკ მა, „ალიბაბას“ დამფუძნებელი – ყველაზე მდიდარი ადამიანები ახლახან გამოჩნდნენ. ანუ სადაც არის ადამიანი და იდეა. არა ფულის შოვნის იდეა, ფული არაფერია, იდეასთან შედარებით. თუ არ არსებობს იდეა, ფულს ვერ იშოვი.

იდე­ე­ბი ­სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თან­ და­კავ­ში­რე­ბით­დ არ­ჩა?

ბიზნესიდეები საქართველოსთან მიმართებით ვერ იარსებებს, რადგან მე არ შემიძლია რაიმე სახის იდეა მქონდეს ამ მიმართულებით არც უკრაინაში, არც რუსეთში, არც ყაზახეთში და არც ერთ პოსტსაბჭოთა ქვეყანაში. ისინი ყველა ერთმანეთს ძალიან ჰგავს. ისინი ვერ ქმნიან კარგ გარემოს ბიზნესისთვის და მე შემიძლია აგიხსნათ, რატომ.

ამა­ზე­ აუცი­ლებ­ლად­ ვი­სა­უბ­რებთ… ­სტე­პა­ნი­ რო­გორ ­ უმკლავდე­ბა ­ბიზ­ნე­სებს,­ თქვენ ­ხომ­ აკონ­ტ­რო­ლებთ ­მას.­

ის პასუხისმგებლიანი ადამიანია. ის მე არ მგავს, ჩვენ სრულიად განსხვავებული ადამიანები ვართ. თუმცა მას პასუხისმგებლობა ძალიან განვითარებული აქვს. ის მე აღვზარდე. მან ჩემს ხელში გაიარა გზა ბანკში უბრალო თანამშრომლის სტატუსით დაწყებული მმართველ თანამდებობამდე. იმაშიც კი არ ვიყავი დარწმუნებული, ბანკის სათავეში საერთოდ დავნიშნავდი თუ არა. არ შეიძლება დიდი ბიზნესი დაუტოვო ნათესავს მხოლოდ იმიტომ, რომ შენი სისხლისაა, ის უნდა დაუტოვო იმას, ვინც შენს იდეას ეფექტიანად ავითარებს. ასეთ დროს ნათესავიც მოგებულია და შენც. თუ ნათესავების დასაქმების გზით მიდიხარ, მაშინ მაქსიმუმი, რაც შეგიძლია გააკეთო, ეს არის მაღაზია ან რესტორანი. თუ მასშტაბური გზით მიდიხარ (ჩემს ბანკში გაყიდვამდე 12 500 ადამიანი იყო დასაქმებული და ჯამში სახელფასო ფონდი 2-4 მილიონი იყო), მაშინ – არა.

თქვენ ­საკ­მა­ოდ­ მა­ღალ­ ხელ­ფა­სებს­ იხ­დი­დით.­ 100­ 000 ­მდე ადი­ო­და­ ანაზღა­უ­რე­ბა ­ბო­ნუ­სე­ბით­ ზო­გი­ერთ­ შემ­თხ­ვე­ვა­ში. მაგ­რამ ­მთა­ვა­რი­ ისა­ა,­ რომ ­ბანკს­ 6­ მი­ლი­არ­დის­ ბრუნ­ვა­ ჰქონდა.­

ბანკისთვის ეს დღევანდელ რეალობაში არ არის დიდი თანხა.

დღეს­ აღარ.­ მაგ­რამ­ თა­ვად ­ბან­კის ­დღევ­ან­დე­ლი­ მდგო­მა­რე­ო­ბა­ რო­გორ­ შე­გიძ­ლი­ათ­ შე­ა­ფა­სოთ,­ დღეს­ რა ­ეტაპ­ზეა­ ის?

ის ძალიან ცუდად ვითარდება. ეს ბანკი ევროპაში სიდიდით მესამე ფინანსურმა ინსტიტუტმა Intesa Sanpaolo-მ ყველაზე ცუდ დროს იყიდა. დაიწყო ფინანსური კრიზისი… 

რო­მე­ლიც­ თქვენ­თ­ვის­ ძა­ლი­ან ­კარ­გი­ პე­რი­ო­დი­ გა­მოდ­გა.­

კი, ჩვენ კრიზისის დაწყებამდე ერთი კვირით ადრე გავყიდეთ. ღმერთს უყვარს ჩემი ოჯახი.

$750­ მი­ლო­ნად.­ ეს­ თქვენ­თ­ვის­ ყვე­ლა­ზე­ მსხვი­ლი­ გა­რი­გე­ბა იყო?

სხვათა შორის, Forbes-ის შეფასებით, უკრაინაში იმ წელს ეს ყველაზე მოგებიანი გარიგება იყო.

უკ­რა­ი­ნამ ­Forbes­ის­ შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა ­ვერ­ შეძ­ლო.­ Forbes­ი უკრაინა­ში ­და­ი­ხუ­რა.­

ალბათ კიდევ ბევრი კარგი რამ დაიხურა, რადგან კონტროლი არც ერთ მედიას არ უყვარს.

ლე­ო­ნიდ­ მი­ხა­ი­ლო­ვიჩ,­ ბო­ლო­ კითხ­ვა,­ ვიდ­რე­ ჩვენს­ ძი­რი­თად­ თე­მა­ტი­კა­ზე ­გა­და­ვი­დო­დე.­ შე­იძ­ლე­ბა­ ით­ქ­ვას,­ რომ­ საქართველო­ში ­თქვენ­ დაგ­რ­ჩათ ­მე­გობ­რე­ბი­ და­ იმ­ 6,5 ­წლის­ გან­მავ­ლო­ბა­ში,­ რაც­ იქ ­იცხოვ­რეთ,­ ნამ­დ­ვი­ლი­ მე­გობ­რე­ბი­ გაჩნდ­ნენ?

მე მალე 67 წლის გავხდები და ამ ასაკში ნამდვილი მეგობრები ძირითადად ბავშვობიდან მოგყვებიან. ჩემთან ერთად არიან ის ადამიანები, ვინც ჩემ გვერდით იყო მაშინ, როცა ბევრი თავისუფალი დრო მქონდა და შეგვეძლო სულიერად დავკავშირებოდით ერთმანეთს. ისინი ასაკით უფროსი ადამიანები არიან, რომლებმაც ცხოვრებაში ბევრი რამ მომცეს. მეხმარებოდნენ, უბრალოდ თავიანთ აზრებს მიზიარებდნენ. აი, ეს ადამიანები მომყვებიან. თუმცა კონკრეტულად საქართველოში მეგობრები არ მყავს, ისე როგორც არასოდეს მყოლია მაშინ, როცა ბიზნესი დავიწყე, რადგან ძალიან დაკავებული ვარ. ძალიან ბევრი საქმე მაქვს, ხან კანონებს ვწერდი, ხან ბიზნესით ვიყავი დაკავებული, ხან პოლიტიკით. ახლა ამ ყველაფრის შედეგებს ვიმკი, ნერვები აღარ მაქვს მწყობრში, მაგრამ ცოცხალი ვარ და კარგ მდგომარეობაში.

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ­დაბ­რუ­ნე­ბას ­რო­დის­ აპი­რებთ?

ახლა ამაზე არ ვფიქრობ. იცით, უკრაინაში ძებნილი ვარ. 2008 ა, არა. ეს არაეფექტიანია. ბიზნესურად არასწორია. წელს უშიშროების საბჭოს სხდომაზე პრეზიდენტის თანდასწრებით შსს მინისტრი მიწის მუქარით გამოძალვაში დავადანაშაულე, რის შემდეგაც ის, სავარაუდოდ ნასვამ მდგომარეობაში, ფიზიკურად დამიპირისპირდა. რა თქმა უნდა, ციხეში ჩასვეს, თუმცა ის ისე გაბრაზდა, რომ ციხიდანაც კი მემუქრებოდა.

ნო­მერ­ პირ­ვე­ლი ­მტე­რი­ გახ­და?

მას კიდევ ეყოლება მტრები. მე არ მყავს მტრები. ჩემი ცხოვრების ფილოსოფიით მტრები არ არსებობენ.

ან­გა­რიშ­ს­წო­რე­ბა­ ან ­ვენ­დე­ტა ­თქვე­ნი­ სტი­ლი­ა?­ შუ­რის­ ძი­ე­ბა­ შეგიძ­ლი­ათ?

სამაგიეროს გადახდა ნიშნავს, მისცე მტერს შესაძლებლობა იფიქროს, რომ წამოგიკიდა. რა თქმა უნდა, არა, ღმერთმა დამიფაროს. პირიქით. მე ვპატიობ. ადრე თუ გვიან ის, ვინც დანაშაულს სჩადის, თავის საქციელზე პასუხს აგებს.

ლუ­ცენ­კოს­თან ­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ­საქმ­ის­ გა­მო­ შედ­გა­ ჩვე­ნი შეხვედ­რა ­ის­რა­ელ­ში­ და ­არა ­ქო­ბუ­ლეთ­ში?

კი, რა თქმა უნდა. საქმე ისაა, რომ ჩემ წინააღმდეგ საქმე არ არსებობს. არავის არაფერში დავუდანაშაულებივარ. დღემდე ვითხოვ ოფიციალურ საბუთებს გამოძიებასა ან დაკითხვასთან დაკავშირებით, და არც არაფერი…

ლე­ო­ნიდ ­მი­ხა­ი­ლო­ვიჩ,­ გა­სა­გე­ბი­ა,­ რომ­ თქვენ­ ახ­ლა­ აქ­ტი­უ­რი­ ბიზ­ნეს­მე­ნი­ არ ­ხართ.­ მაგ­რამ­ იმ­ წლე­ბის­გა თ­ვა­ლის­ წი­ნე­ბით, რაც­ თქვენ ­გა­ი­ა­რეთ, ­სა­ქარ­თ­ვე­ლოშ­ი­ ინ­ვეს­ტი­რე­ბი­სათ­ვის, ბიზ­ნე­სი­სათ­ვის ­რო­მე­ლი ­სფე­რო­ე­ბია­ ყვე­ლა­ზე­ მიმ­ზიდ­ვე­ლი?­

მე მაქვს გვერდი ინტერნეტში, თითქმის ნახევარი მილიონი გამომწერით. ეს იმაზე მეტია, ვიდრე რომელიმე ქართველ პოლიტიკოსს აქვს. ძალიან ხშირად მეკითხებიან ადამიანები: რა ბიზნესი დავიწყოთ? სად ჯობია ინვესტირება? და არა მხოლოდ საქართველოში. ადამიანები ყველგან ერთნაირად ფიქრობენ. ჩემი პასუხი ყოველთვის ერთი და იგივეა: აკეთეთ ის, რაც გიყვართ. რაშიც ერკვევით. აი, მაგალითად, მე მილიონი ერთმანეთისგან განსხვავებული კომპანია მქონდა. დაზღვევის, დაცვის, ფინანსური, ბირჟები, მაღაზიები… მქონდა რესტორანი და ყველაფერი გამოდიოდა. ყველგან ფული მდინარესავით მოდიოდა. კიევში გავხსენი პირველი ევროპული რესტორანი, შეფი ფრანგი მზარეული იყო, მაგრამ რაღაც ისე ვერ წავიდა. თუ გიყვარს და ერკვევი საქმეში, თუ ფულზე არ ფიქრობ, და ცდილობ, უკეთესი გახდე, აი, იქ იშოვი ფულს. ფულის შოვნა შეიძლება ყველგან: ნაგვისგან, დამლაგებლებისგან, ბუზების დაჭერისგანაც კი. ყველგან ოქროა, ყველგან არის ფული, უბრალოდ უნდა აიღო ის. ამის ნიჭი უნდა გქონდეს.

ანუ ­ეკო­ნო­მი­კის ­სფე­რო­ე­ბის­ გა­მო­ყო­ფა ­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, თქვენი­ აზ­რით,­ არ­ არის­ სა­ჭი­რო…­

არა, არა. ეს არაეფექტიანია. ბიზნესურად არასწორია.

ჩვენ­ ვახ­სე­ნეთ ­თქვე­ნი ­ერ­თ­ერ­თი,­ იმ­ დრო­ის­თ­ვის ­ უმსხვილესი,­ გა­რი­გე­ბა,­ რო­ცა ­თქვე­ნი ­ბან­კი­ 750­მლნ­ დოლარად­ გა­ი­ყი­და.­ რა­ არის­ თქვე­ნი ­ყვე­ლა­ზე ­მსხვი­ლი­ დანაკარ­გი?

არასდროს დამიკარგავს და ვერც ვიხსენებ ასეთს. მე მგონი, მხოლოდ სარესტორნე ბიზნესი იყო, სადაც არც უნდა შემეყო თავი. 15-17 ათასი დოლარი დავკარგე, მგონი.

თქვენ­ ამ­ბობთ,­ რომ ­ეკო­ნო­მი­კა­ში ­ბიზ­ნე­სის ­სფე­რო­ე­ბის ­ გამოყო­ფა­ არა ­მხო­ლოდ ­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში,­ არ­სად­ არ­ შე­იძ­ლე­ბა?
არ არის საჭირო, არაეფექტიანია, არასწორია. თუ ადამიანს აქვს ნიჭი, იყოს საბანკო სფეროში, ის იქ იქნება. პატივს ვცემ ყველას, ვისაც ამის ნიჭი აქვს.

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ­რა­ი­მე­ ბიზნ­ე­სის­ კე­თე­ბა­ სცად­ეთ? თუ  მხოლოდ­ ქველმ­ოქ­მე­დე­ბა ­იყო­ თქვენ­ი­ მი­ზა­ნი?

როცა საქართველოში დავბრუნდი, იმ დროს კომპიუტერთან მუშაობაც კი არ შემეძლო. სულ სამი წელია, რაც კომპიუტერი სრულად ავითვისე და დღეს მის გარეშე ცხოვრება არ შემიძლია. საქართველოში რომ ჩამოვედი, სააკაშვილი დამიკავშირდა, მითხრეს, რომ ინვესტიციების მოსაზიდად რაღაც უნდა მექნა. მეც ჩამოვურეკე ყველა ჩემს პარტნიორს, ნაცნობებს, ვისაც ვენდობოდი. ისინიც ჩამოდიოდნენ. ყველას თვითონ ხვდებოდა. საერთოდ საქართველოში რომ ჩამოვედი, სასტუმროში ცხოვრებისას გავიცანი გიორგი. (რომელიც ფონდს ხელმძღვანელობს) ის ძალიან კარგი ადამიანია, პატრიოტი. მან ივანიშვილის გაცნობა შემომთავაზა. შემდეგ მან მითხრა, რომ ჩემთან შეხვედრა შსს მინისტრს უნდოდა. ვერ ვიგებდი, რატომ უნდა გამეცნო. საქართველოში არ მქონდა ბიზნესი, არც მინდოდა, რომ ცნობადი ვყოფილიყავი. ამიხსნეს, რომ აქ ასე იყო მიღებული.

ვანომ [მერაბიშვილმა] სასტუმროში მომაკითხა, საჭესთან თავად იჯდა და წამიყვანა, მაჩვენა, როგორ მზადდება პასპორტი. გავაკეთეთ მართვის მოწმობა. მე გაოცებული ვიყავი. საუბარში მიყვებოდა, თუ ვინ იყიდა ესა თუ ის ადგილი. მეც მთავაზობდა, რამე გაგვეკეთებინა.

და მე ვკითხე: დიდი ხნით მოხვედით? რადგან თქვენთან კანონები ისეთივეა, რაც სხვაგან. კორუფციაც გაქვთ ალბათ. მოსამართლეები ანკესზე გყავთ.

და მან მითხრა, რომ ასეთი რამ არ ხდება. ვანომ თქვა, რომ პრეზიდენტი ხანდახან მას სთხოვდა მოსამართლეებისთვის ეთქვა, რომ მისი ძმისთვის არ დაეჯერებინათ.

მაშინ კიდევ ვკითხე: გასაგებია, და 100 მილიონის ინვესტირების შემთხვევაში პრეზიდენტს რომ თავში აგური დაეცეს, ვისთან მექნება მე საქმე?

და ­რა­ იყო ­პა­სუ­ხი?

მან მითხრა, რომ ყველაფერი რიგზე იქნებოდა. მოსახლეობის 80%-იანი მხარდაჭერა ჰქონდათ. არადა, პრეზიდენტი უბრალოდ ადამიანია. ვინ იქნება მის ნაცვლად. თქვენ [ვანო] არ ხართ საჯარო პირი, არავინ გიცნობთ.

ეს­ ნიშ­ნავ­და ­თუ ­არა­ იმას, ­რომ ­ლე­ო­ნიდ ­ჩერ­ნო­ვეც­კი­ მათ­გან­ სის­ტე­მურ­ ცვლი­ლე­ბებს­ ითხოვ­და?

არა, მე მხოლოდ ვაჩვენე ის, რაც მომავალში იქნებოდა. და მომავალში ყველაფერი ძალიან ცუდად იქნება – ვუთხარი მე. რადგან თუ არ იქნება პრეზიდენტი, გაურკვეველია, რა მოხდება თქვენს თავს და ყველა იმ ადამიანის თავს, ვინც მასთან მუშაობს. მე ეს უკრაინაში ნანახი მქონდა.

რით ­დას­რულ­და ­ეს ­სა­უ­ბა­რი?­ პი­რა­დად­ მი­ხე­ილ­ სააკაშვილთან­ სა­უ­ბა­რი?

მე შევხვდი პრემიერ-მინისტრს, მიხეილ სააკაშვილსაც. ისეთ რაღაცებს დამპირდა, არც კი მახსოვს. რამდენჯერმე შევხვდი ვანოსაც. თუმცა მათ წვრილმანი დაპირებებიც არ შეუსრულებიათ. საინტერესო ამბავს მოგიყვებით: მათ მე მომცეს მანქანის ნომერი და საგანგებო საბუთი იმისთვის, რომ მოძრაობის წესების დარღვევის შემთხვევაში არავის დავეჯარიმებინე. არადა, არაფრის დარღვევას არ ვაპირებდი, პირადად მანქანას არც კი ვმართავდი. მე ისიც არ ვიცოდი, რომ რაღაც განსაკუთრებული დაცვა მყავდა, რომელიც ყველაფერს აკონტროლებდა და უკრაინელ ჟურნალისტებს ჩემთან მოსვლის საშუალებას არ აძლევდა.

თქვენ­ ამას ­ითხოვ­დით?

მე ამ თემაზე მათთან არც მისაუბრია. არც კი ვიცოდი, რომ ასეთი მეურვეობის ქვეშ ვიყავი. საქართველოში ყოფნისას მქონდა მსოფლიოში ყველაზე ძვირად ღირებული ახალი იტალიური ვერტმფრენი. ქობულეთში სასტუმროში ცხოვრებისას მთხოვეს, პრეზიდენტისთვის ეს ვერტმფრენი მეთხოვებინა. მივეცი. ერთხელ, ორჯერ, სამჯერ, ოთხჯერ, ხუთჯერ. შემდეგ პრეზიდენტის თვითმფრინავი გაფუჭდა და შინაგან საქმეთა მინისტრმა მითხრა, რომ ვერტმფრენი პრეზიდენტისთვის უნდა გადამეცა. დავრთე ფრენის ნება. ამ პერიოდში ერთი თვით იახტით ვიყავი სასეირნოდ წასული და ამ დროს მას ძალიან გაუტკბა. რა თქმა უნდა, ჩემი ვერტმფრენი უკეთესი იყო, ვიდრე მისი. და მადლობაც არ უთქვამთ. ვერტმფრენის პილოტები მხოლოდ მე მიჯერებდნენ და ერთ დღეს, როცა მათ დამირეკეს და მითხრეს, რომ პრეზიდენტს გაფრენა სურდა, მე დავავალე მისთვის ეთქვათ, რომ ვერ მიკავშირდებოდნენ. ოთხ საათს ელოდა პრეზიდენტი, ვიდრე მას ვერტმფრენში აუშვებდნენ და, რა თქმა უნდა, გაბრაზდა. ამ ამბის შემდეგ მინისტრმა მითხრა, რომ მათი მეურვეობის ქვეშ აღარ ვიყავი. ვკითხე, რასნიშნავდა ეს და მიპასუხა, რომ მალე გავიგებდი. მერე მძღოლმა მითხრა, რომ მანქანის ნომრები და მოწმობა წაიღეს. არც მჭირდებოდა. რაღაც ბავშვური საქციელი იყო.

ამ­ ამ­ბი­დან­ მე­ო­რე ­დღეს­ თქვენ­თ­ვის ­რა­მე ­შე­იც­ვა­ლა?

მე საერთოდ პრინციპული ადამიანი ვარ. იანუკოვიჩს, თავის დაჯგუფებასთან ერთად, ჩემთვის ვერტმფრენი არასოდეს უთხოვია.

ამ­ ვერ­ტ­მ­ფ­რენს­ რა­ ბე­დი ­ეწი­ა?

ვიფრინე ბევრი, მთელი საქართველო შემოვიფრინე და მერე მომბეზრდა. ძალიან ძვირი შესანახია.

სა­ა­კაშ­ვილს­ ამ­ დღის­ შემ­დეგ­ ვერ­ტ­მ­ფ­რე­ნი­ აღარ ­უთხო­ვი­ა?

არა, ამის შემდეგ ჩვენ აღარ შევხვედრივართ. არც ის მინახავს და არც შინაგან საქმეთა მინისტრი. მხოლოდ ერთხელ, სადღაც ბათუმში შევხვდი, ჯერ კიდევ პრეზიდენტი რომ იყო და მთელი საქართველო წყევლიდა. მივესალმეთ ერთმანეთს, თითქოს ყველაფერი რიგზე იყო. თუმცა მე მის მიმართ არ მაქვს ინტერესი, მან საქართველოსთვის ბევრი კარგი გააკეთა. თუმცა მიდგომა… იცით, რა არის საქართველოში ინვესტიციების პრობლემა? უკანონობა.

დღე­საც ­იგი­ვე­ პრობ­ლე­მა­ა?

რაც იყო, ის დარჩა. უბრალოდ გარეგნულად შეიცვალა. ჯერ ერთი ხელისუფლება იყო, ახლა – სხვა. საქმე ისაა, რომ ინვესტიციები რომ მოიზიდონ, ბიზნესის უნდა ესმოდეთ. რა თქმა უნდა, ივანიშვილს უკეთ ესმის ბიზნესის საქმეები, ის ბიზნესმენია, ჩემი სისხლისაა. თუმცა ყველაფერი ძალიან მარტივადაა. თუ ქვეყანაში არ არის დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემა, არაფერი გამოვა. ერთ-ერთი მინისტრი პარლამენტში გამოსვლისას ამბობს, რომ ის არ ემსახურება პარტიას, ამ დროს წაიკითხე კონსტიტუცია და თქვი, რომ ემსახურები ხალხს. იკვეხნი, რომ პარტიის სამსახურში არ ხარ და ეს ასე არ არის. ხვალ პარტიის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას მიიღებ და სამინისტროდან გამოგაგდებენ. ამიტომაც, ვიდრე არ იარსებებს კანონი, რომელიც ყველასთვის ერთია, არავინ არასდროს არც საქართველოში, არც რუსეთში, არც ყაზახეთსა და უზბეკეთში არ მოვა. რა თქმა უნდა, შესაძლებელია ხელისუფლებასთან მიხვიდე და უთხრა, მე მზად ვარ გემსახუროთ. ისინიც მიგიღებენ, მაგრამ…

თქვენ ­გუ­ლის­ხ­მობთ,­ რომ­ ყვე­ლა­ფე­რი­ პერ­სო­ნი­ფი­ცი­რე­ბუ­ლია…

რა თქმა უნდა. ფაქტობრივად, ეს უკანონობაა.

ვის­ იც­ნობთ­ და ­ვის­თან­ გქო­ნი­ათ­ კავ­ში­რი­ ივა­ნიშვილის ხელისუფ­ლე­ბა­ში­ ყოფ­ნის ­დროს? ­თქვენ­ მას­ზე­ ამ­ბობთ,­ რომ ერ­თი­ სის­ხ­ლის­ ხართ, ­თქვენ ­მი­სი ­გაც­ნო­ბა­ მო­ახერ­ხეთ?

მე ორჯერ შევხვდი ივანიშვილს მის რეზიდენციაში. ძალიან სასიამოვნო, განსჯის უნარის მქონე ადამიანია. სასიამოვნო იყო იმის მოსმენა, თუ როგორ ხედავს ის საქართველოს განვითარებას. არანაირი ბიზნესი არ მაქვს საქართველოში, მე მისთვის არაფერი მითხოვია. უბრალოდ მას ვუსვამდი კითხვებს, რომლებზეც ის ძალიან მწყობრად მპასუხობდა. თუმცა ის საბჭოთა ადამიანია.

თქვენ?

მე არა, მე არ ვარ საბჭოთა ადამიანი. მე მთვარიდან ვარ.

შე­ვას­წო­რებ­ თუ­ შე­იძ­ლე­ბა,­ კოს­მო­სი­დან ­ხართ.­

დიახ, მე კოსმოსიდან ვარ.

და­ რა­ტომ­ ივიწყებთ­ ამას,­ ეს­ ხომ­ ერ­თ­ერ­თი­ ყვე­ლა­ზე­ კაშ­კა­შა­ ფრა­ზა ­იყო­ „მე­ კოს­მო­სი ­ვარ“.­ ნიშ­ნავს­ თუ­ არა,­ რომ­ ივანიშვილ­მა­ თა­ვი­სი ­ხედ­ვე­ბით ­თქვენ­ზე­ რო­გორც­ ბიზნესმენმა, ­ როგორც­ ადა­მი­ან­მა­ და ­რო­გორც­ პო­ლი­ტი­კოს­მა,­ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბა­ მო­ახ­დი­ნა?

მე მას როგორც ბიზნესმენს არ ვიცნობ და პრინციპში არც როგორც პოლიტიკოსს. ის თავისთვისაა. საკმაოდ ჩაკეტილია. როგორც ადამიანი ძალიან სასიამოვნოა. და რაც მთავარია, წინა ხელისუფლებისგან განსხვავებით, ის არაფერს ითხოვს. ჩემთან ასეთი ლაპარაკი არ შეიძლება, რადგან არავის არაფერს მივცემ და არავის არაფერს ვთხოვ.

არი­ან­ თუ­ არა­ ქარ­თ­ვე­ლი­ ბიზ­ნეს­მე­ნე­ბი­ და­ პო­ლი­ტი­კო­სე­ბი თქვენ­თ­ვის ­სა­ინ­ტე­რე­სო? ­ვინ­მეს­ პი­რა­დად­ იც­ნობთ?

მე ვიცნობ ასეთ ახალგაზრდა კაცს. მისი ბიზნესი საავადმყოფოებია, ჩემთან სახლშიც იყო. ძალიან სოლიდური ადამიანია, ჩანს, რომ პერსპექტიული. ის ახლა პარლამენტის წევრია. კომპანიის სახელი არ მახსოვს, ჩვენ მხოლოდ ერთხელ გვქონდა კონტაქტი, მას შემდეგ მისი მეგობარი იყო მოსული და მეტი არ გვიკონტაქტია.

ვინ­ შე­იძ­ლე­ბა­ გა­გახ­სენ­დეთ­ ქარ­თუ­ლი­ ბიზ­ნე­სი­სა ­და­ პოლიტი­კის­ ელი­ტი­დან,­ ვი­საც­ ლე­ო­ნიდ­ ჩერ­ნო­ვეც­კი ­ისე დაახა­სი­ა­თებს,­ რო­გორც­ ეს­ მი­ხე­ილ ­სა­ა­კაშ­ვილ­თან­ ან­ ბი­ძი­ნა­ ივანიშ­ვილ­თან­ და­კავ­ში­რე­ბით ­გა­ა­კე­თეთ.­ ასე­თი­ პერ­სო­ნა­ არსე­ბობს?

არავის არ ვიცნობ. საერთოდ არავის. სახლში რამდენიმე პარლამენტარი მყავდა სტუმრად მაშინ, როცა პარტიის ჩამოყალიბებაზე განაცხადი გავაკეთე. თუმცა მათ ჩემზე შთაბეჭდილება არ მოუხდენიათ. სტუმრებს შორის პარლამენტის ვიცე-სპიკერი იყო, აჭარიდან. მან შეხვედრის პირველივე წუთებისას სამახსოვრო ფოტო გადაიღო. ვთხოვე, არ გაევრცელებინა და მიუხედავად ამისა, მაშინვე მოხვდა მედიაში, თითქოს ჩვენ პოლიტიკურ მომავალზე ვსაუბრობდით. მე ასე ადამიანებთან არ ვურთიერთობ. ასე არ შემიძლია, დარწმუნებული უნდა ვიყო ადამიანში, მასზე პასუხს უნდა ვაგებდე და ვიცოდე, რომ ხვალ არანაირ ფასად სხვა პარტიაში არ გაიქცევა.

„ეს ბიზნესმენების ყველაზე დიდი შეცდომა, მათ შორის – ჩემი. ცხოვრება ახლიდან რომ დავიწყო, პოლიტიკის გარდა, სხვა ყველაფერს იმავეს გავიმეორებდი“.

ეკო­ნო­მი­კის ­5%­იანი ­ზრდის ­შემ­თხ­ვე­ვა­ში,­ რო­გორ­ შე­იძ­ლე­ბა­ ქვე­ყა­ნა­ გან­ვი­თარ­დეს. ­და­ ისიც ­ფაქ­ტი­ა,­ რომ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ტე­რი­ტო­რი­ე­ბი­ რუ­სე­თის­ მი­ერ ­არის­ ოკუ­პი­რე­ბუ­ლი.­ მე­ არ  გეკითხე­ბით­ თქვენ­ რე­ცეპ­ტის ­შე­სა­ხებ,­ თქვე­ნი ­უფ­ლე­ბა­ა,­ მიპასუ­ხოთ ­ან­ არა,­ თუმ­ცა ­მა­ინ­ტე­რესებს­ თქვე­ნი ­ გადმოსახედი­დან, ­ამ­ დროს­ ქვე­ყა­ნა­ სწრა­ფად­ რო­გორ ­უნ­და ­ გან­ვი­თარ­დეს?

ჩემი პასუხი მხოლოდ იმ ადამიანებზეა გათვლილი და მათი აზროვნების შესაძლებლობაზე, ვინც თქვენს ჟურნალს კითხულობს. ჩემი გადმოსახედიდან, ქვეყნის მართვა დიდი ბიზნესის მართვისგან არაფრით განსხვავდება. ჩვენ ვცხოვრობთ კონკურენტულ გარემოში – უკრაინა, ისრაელი, რუსეთიც, საქართველოც, აშშ, შვეიცარია და სხვები. და თუ ჩვენ არ ვართ კონკურენტუნარიანები, მაშინ ვაგებთ. უნდა შევქმნათ ინვესტიციებისთვის საუკეთესო გარემო. საქართველო ყველაზე ლამაზი ქვეყანაა, სრული პასუხისმგებლობით გეუბნებით. მე მთელი მსოფლიო მაქვს შემოვლილი და ასეთი ლამაზი ქვეყანა არ არსებობს. შვეიცარია, სადაც გადასახადები ორჯერ უფრო მაღალია, ვიდრე იტალიაში ან საფრანგეთში, რომელიც მეზობელი ქვეყანაა, კოლოსალური ინვესტიციების მფლობელია. არადა, იქ არ არის არც ნავთობი, არც ოქრო, არც ქარხნებია და არც ფაბრიკები. არაფერი არ არის, სრულად სხვებზე არიან დამოკიდებულები. მაგრამ იქ ძალიან დაბალი გადასახადებია, დღგ – 6%. ხელისუფლებამ პირველ რიგში ინვესტიციებისთვის პირობები უნდა შექმნას. აუცილებელია ისეთი კანონების მიღება, რომლებიც ყველა ბიზნესის თანაბრობას უზრუნველყოფს. როცა თქვენ ხართ აშშ-ში ან შვეიცარიაში, მშვიდად მუშაობთ, პრობლემის დროს სახელმწიფოს სასამართლოში შეგიძლიათ დაუპირისპირდეთ. გქონდეთ დავა ტრამპთან და მოიგოთ. საქართველოში ეს არასდროს მოხდება.

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ ამის­ გან­ც­და ­არ­ არის.

რა თქმა უნდა. სახელმწიფოსთან საქართველოში ყოველთვის წააგებთ. საქართველოში ხელისუფლებასთან უნდა გქონდეს კარგი ურთიერთობა, მუხლებს უნდა უკოცნიდე…

თქვენ­ ამას­ გთხოვ­დ­ნენ?

არა, ეს უბრალოდ ყველგან ასეა. თუ ხელისუფლებასთან არ თანამშრომლობ, მაშინ გაგჭყლეტენ.

იანუ­კო­ვი­ჩიც­ ცდი­ლობ­და,­ ასე­ ვთქვათ,­ თა­ვის­კენ ­ გექაჩებოდათ.­

მაშინ არც არაფერი იყო გადასაქაჩი. მაშინ უკვე აღარ მქონდა ბიზნესები. ის პოლიტიკოსი, რომელიც საქართველოში სასამართლოს დამოუკიდებელს გახდის, საქართველოს ისტორიაში უფრო დიადის სახელით შევა, ვიდრე თამარ მეფე. იმიტომ რომ ის საქართველოს ნამდვილ ევროპულ ქვეყნად აქცევს.

ყვე­ლა­ზე ­მთა­ვა­რი,­ რაც ­დღეს ­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ არ­ არის.­

რა თქმა უნდა, არ არის. მთავარი არ არის. და მეორე, ვიწყებთ გზების ძიებას, როგორ ავითვისოთ ინვესტიციები. არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში ყოფილხართ?

კი,­ იყო­ ასე­თი ­შემ­თხ­ვე­ვა.­

ქვეყანა 40 წლის არის. მე გაერთიანებულ საამიროებში 15 წლის წინ ვიყავი, 10 წლის წინ და სულ ახლახან – შედარებაც არ არის. რა ამერიკა… ყველაზე მაღალი შენობები, სასტუმროები ისეთია, რომ სხვაგან მსოფლიოს მასშტაბით ასეთებს ვერ იპოვით. დაუჯერებელი, სამდონიანი გზები… მხოლოდ Rolls Royce-ბი, მხოლოდ ძვირად ღირებული მანქანები. იქ Rolls Royce-ბი მეტია, ვიდრე, მაგალითად, საქართველოში კარგი Audi. ადგილობრივები არც მუშაობენ. მათ ნაცვლად ინდოელები, პაკისტანელები არიან დასაქმებულები. ეს იმიტომ, რომ გადასახადები 1%-იც კი არ არის, სასამართლო სისტემა საათივითაა აწყობილი და ქვეყანაში ისეთი აფეთქებაა, რომ ამ დროს ამერიკა ისვენებს.

ეს­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ შე­საძ­ლე­ბე­ლი­ა?

რა თქმა უნდა, შესაძლებელია. გააუქმეთ გადასახადები და ასეც იქნება. თუმცა პირველ რიგში სასამართლო სისტემაა მოსაგვარებელი, მიეცით ინვესტორებს სასამართლოსა და პროკურატურის მიმართ ნდობა. თუ ინვესტორი ჩათვლის რომ პროკურატურა მის მხარეზეა, იმ საგადასახადო სისტემის ფონზეც კი, რომელიც დღეს საქართველოშია ყველაფერი კარგად იქნება.

და ­აფხა­ზე­თი­ და ­სამ­ხ­რეთ ­ოსე­თი?

ისინი არასოდეს გახდებიან საქართველოს ნაწილი, რადგან ისინი ისეთივე ღარიბები არიან, როგორც ქართველები. აი, მაგალითად დიდი ბრიტანეთი, რომელსაც ნახევარი მსოფლიო ეკუთვნოდა, მათ შორის აშშ და ავსტრალია, მაგრამ დღეს ისინი ტერიტორიებს თმობენ. საქართველომ აშშ-ის ერთ-ერთ შტატად ქცევა რომც მოინდომოს, ისინი ცხოვრებაში ამას არ დათანხმდებიან. არის ასეთი კითხვა: რისთვის იბრძვით, ტერიტორიებისთვის თუ ადამიანებისთვის, ისევე როგორც უკრაინაში?

თქვე­ნი­ აზ­რით,­ რის­თ­ვის­ ვიბ­რ­ძ­ვით?

თქვენ ტერიტორიებისთვის იბრძვით, მაგრამ იქ ხომ ადამიანები ცხოვრობენ. აჩვენეთ მათ კლასი. თუ თქვენ იცხოვრებთ უკეთ და მადლობა ღმერთს, რომ უკვე უვიზო რეჟიმია საქართველოში, ისინი ყველანი თქვენკენ გამოიქცევიან. დაწყევლიან თავიანთ კორუმპირებულ მმართველებს და მუხლებზე დაჩოქილები შეგეხვეწებიან, რომ უკან დაიბრუნოთ. ასეთ შემთხვევაში საქართველოსი გახ- დება აფხაზეთიც, სამხრეთ ოსეთიც, ჩრდილოეთ ოსეთიც… თქვენ უბრალოდ უნდა მოინდომოთ. ისინი ერთ სიღარიბეს მეორეზე არ გაცვლიან. ამიტომაც არის, რომ სიტყვებით ბრძოლას არანაირი აზრი არა აქვს.

ლე­ო­ნიდ­ მი­ხა­ი­ლო­ვიჩ,­ მე­ კი­დევ­ ერ­თი­ სა­ერ­თო ­ვი­პო­ვე­ თქვენსა ­და­ ივა­ნიშვ­ილს ­შო­რის.­ თქვენ­ ძალ­ი­ან ­აკ­რიტ­ი­კებთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ საბ­ან­კო­ სის­ტე­მას,­ ივა­ნიშ­ვილმ­ა­ რე­ა­ლუ­რად­ რამდ­ე­ნი­მე ­თვის,­ შეგვ­იძლია ­ვთქვათ,­ კვირ­ის ­წი­ნაც ­კი­ ამაზ­ე­ ღი­ად­ საუბ­ა­რი­ და­ მოქ­მედ­ე­ბა­ და­იწყო.­ აქამ­დე­ ამ­ თემ­ა­ზე­ საჯარო­ გან­ცხა­დე­ბა ­არც­ერთ­ი­ ხე­ლი­სუფლ­ე­ბის­ არც­ერთ­ წარმო­მად­გე­ნელს­ არ ­გაუ­­კე­თე­ბია­. ­ჩე­მი­კითხვ­ა ­ასე­თი­ა: პროფესი­ო­ნალ­ ბანკ­ირ­ ჩერნ­ო­ვეც­კის,­ რომ­ე­ლიც­ არა­ მხო­ლოდ­ წარმ­ა­ტე­ბუ­ლად ­მართ­ავ­და ­ბანკს,­ არა­მედ ­წარ­მატ­ე­ბით ­გა­ყი­და ­ბანკ­ი ­მსოფ­ლიო­კ რიზ­ი­სის­ დაწყე­ბამ­დე­ ცხრა­ დღით ­ადრ­ე,­ საქ­არ­თ­ვე­ლოს საბანკო ­სის­ტე­მის ­პრობლ­ე­მა­რა ­არის? კრედიტებს ­ვინ­მე­ ძა­ლით ხომ­ არ­ არიგ­ებს.­

საქმე კანონმდებლობაშია, რომელიც, საბედნიეროდ, იცვლება და ამის მიუხედავად ადამიანებმა შეიძლება ყველაფერი დაკარგონ. პრობლემა ისაა, რომ თუ ბანკის მენეჯმენტი საერთო ადამიანურ ღირებულებებზე დაფუძნებული ფილოსოფიით არ ხელმძღვანელობს, გაკოტრება გარდაუვალი იქნება. მე ყოველთვის ვამბობ, არ ასესხოთ ფული, რადგან, როცა გადახდის დრო მოვა, თქვენ დაგწყევლიან. ჩემს ბანკში, რომელსაც მილიარდიანი საკრედიტო პორტფელი ჰქონდა, ბინის გარანტიით სესხს არავინ გასცემდა. ჩვენ ვამოწმებდით, თუ ბინა მსესხებლისათვის ბოლო აქტივი იყო, სესხს არ გავცემდით… შესაძლოა ამიტომაც ვერ გავხდით მონსტრები, მაგრამ ჩემი სინდისი სუფთაა, მე ბინიდან არასოდეს არავინ გამომისახლებია.

თქვენ­ ასეთ­ რისკ­ებს ­სა­ქარ­თ­ვე­ლოშ­ი­ ხე­დავთ?­ იმის­ გათვალის­წინ­ე­ბით, ­რაც­ დევ­ე­ლო­პე­რულ­ სექ­ტორშ­ი­ ხდე­ბა,­ როც­ა­ მშე­ნებ­ლო­ბის ­ასეთ­ი ­ბუ­მია­.­

იქ არანაირი ბუმი არ არის. არაფერი შენდება და არავინ არაფერს აშენებს. ყველაფერი მკვდარია.

მა­შინ­ რატ­ომ ­აშე­ნებთ ­თქვენ?

ეს მე არ ვარ. ეს ჩემი შვილია, ძალიან პატარა პროექტია. მე ამ საქმესთან არ მაქვს კავშირი. საქმე არც ისე კარგად მიდის. არ ვფიქრობ, რომ გამოვა. თბილისში თქვენ დიდი პრობლემები გაქვთ, ჩვენ დიდი პრობლემები გვაქვს. ქალაქი ნაომარს ჰგავს. გარშემო უამრავი მშენებლობაა, თაღლითებმა მშენებლობები ბოლომდე არ მიიყვანეს. რატომ არ არის კანონი იმის შესამოწმებლად, ვინ იწყებს მშენებლობას? იმისთვის, რომ მოსახლეობა გაძარცვო, ძალიან ცოტა ფულია საჭირო. პარლამენტს, იმისთვის, რომ ადამიანები უბედურებისგან იხსნას, ამ დრომდე არანაირი კანონი არ მიუღია. მოსახლეობას კიდევ არ ესმის, ქართველები ძალიან მიმნდობები არიან.

მა­შინ­ არ­ მესმ­ის.­ თქვე­ნი ­შვილ­ი­ ხომ­ აძლ­ევს ­თავს­ უფ­ლე­ბას,­ იყოს ­ამ ­სფერ­ო­ში.­ ის­ რეა­­ლუ­რად ­ირჩ­ევს­ სფე­როს,­ რომ­ე­ლიც­ ფულს­ მოუ­­ტანს.

ალბათ. ეს მას უნდა ჰკითხოთ.

ასეც­ ვა­პირ­ებ.­

კარგი იქნება, თუმცა მას არ უყვარს ინტერვიუები. ეს მისი თემაა, მისი პრობლემები. ჩვენ სხვა ურთიერთობები გვაქვს, არ შემიძლია, რამე დავაძალო.

უმუ­შევრ­ო­ბა ­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, ­მშპ­ და­ სას­ა­მართ­­ლო­ სის­ტე­მის­ პრობლ­ე­მა…

თუ ეს პრობლემა გადაიჭრება, ყველა ამუშავდება. საქართველოში მილიონობით ადამიანი ჩამოვა, რომლებსაც დასაქმება ენდომებათ. ანაზღაურებაც მაღალი იქნება.

მა­შინ ­მთავ­ა­რი ­კითხ­ვა:­ რა ­არის ­მთავ­ა­რი­ რეს­ურ­სი­ იმის­თ­ვის,­ რომ ­საქ­არ­თ­ვე­ლო ­წარმ­ა­ტე­ბუ­ლი­ იყოს?

სასამართლო სისტემა და გადასახადები.

ანუ­ ტვი­ნე­ბი?

კი, მეტი არაფერი არ არის საჭირო. ბევრი ქვეყანაა ასეთი, რომლებსაც არაფერი აქვთ. აი, მაგალითად, მალდივები. იქ უბრალოდ ქვიშაა. სისტემა და ინსტიტუციები მუშაობს, ყველაფერი რიგზეა და საშუალო ხელფასი 3 000 დოლარია.

ტუ­რიზ­მის­ ბუ­მი.­ 7 ­000­ 000 ­ტუ­რის­ტი­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში,­ თქვენ­ რო­გორ­ აფა­სებთ ­ყო­ფი­ლი­ დ ა­მოქ­მე­დი ­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბე­ბის­ პოლი­ტი­კას ­ამ ­მი­მარ­თუ­ლე­ბით?

ეს ერთადერთია სწორი. მე ულამაზესი ადგილები მაქვს საქართველოში ნანახი. სამწუხაროდ, ქართველების 99%-ს გაგებული არც ექნება, ისეთ ტბებზე და ადგილებში ვარ ნამყოფი.

ერ­თი­ პა­ტა­რა­ კითხ­ვა­ რუ­სეთ­ზე.­ რო­გორ­ შე­იძ­ლე­ბა,­ თქვე­ნი­ აზ­რით,­ მათ­თან ­ურ­თი­ერ­თო­ბის­ აწყო­ბა?­

რუსეთი ეს არ არის პუტინი.

აბა ­ვინ ­არის?

ის რუსეთის პრეზიდენტია.

კარ­გი, ­ვინ­ არის­ და ­რა­ არის ­რუ­სე­თი?

რუსეთი ეს არის ხალხი, პუშკინი, ლერმონტოვი, ტოლსტოი, ტურგენევი, დოსტოევსკი, ხალხი, კულტურა…

ეს ­ყვე­ლა­ფე­რი ­გა­სა­გე­ბი­ა,­ მაგ­რამ­ დღეს ­რუ­სეთ­თან­ ურთიერთო­ბის­ აწყო­ბა ­რო­გორ ­წარ­მო­გიდ­გე­ნი­ათ?­

რა არის ქართველებისთვის საინტერესო – აი, ამის მიხედვით უნდა აეწყოს ურთიერთობები. არის დღეს ქართველებისთვის საინტერესო, რომ რუსები ჩამოდიოდნენ და ფულს ტოვებდნენ? კი, საინტერესოა. საინტერესოა თუ არა მათთვის მოსკოვში ფულის კეთება? არის. ე.ი საჭიროა. ყველგან პირველ რიგში უნდა იყოს ეკონომიკა და არა სიგიჟე. რა აზრი ჰქონდა დიპლომატიური ურთიერთობების გაწყვეტას? რა აზრი იყო ამაში?

და რა აზრი ჰქონდა მის არსებობას?

გიორგი, აბა, სცადეთ რუსეთში წასვლა. თქვენ ვიზის მისაღებად გაურკვეველ მისამართზე უნდა წახვიდეთ. რატომ ქმნით პრობლემებს? როგორ უნდა იქცეოდეს საკუთარი თავის პატივისმცემელი ქვეყანა? კი, ნამდვილად არის დიპლომატიურ ფრონტზე ომი, მაგრამ ეს არ ეხება ეკონომიკას. ყველაფერი, რაც რუსეთისგან შეგვიძლია მივიღოთ, უნდა მივიღოთ.

იმის­ მი­უ­ხე­და­ვად,­ თუ­ ამის­ ფა­სი ­ტე­რი­ტო­რი­ე­ბი­ა?

და რად გვინდა ტერიტორიები? მე საერთოდ ტერიტორიების უკან მიღების წინააღმდეგი ვარ, ადამიანები უნდა დავიბრუნოთ.

ეს ­ტე­რი­ტო­რი­ე­ბი ­სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ სა­კუთ­რე­ბაა.

ის თქვენი არ არის. იქ ადამიანები ცხოვრობენ. მათი ოჯახებია, მათი სახლებია და ეს მათია. სადაც თქვენი სახლია, იქ არის თქვენი ტერიტორიაც, რად გინდათ ეს ტერიტორიები თუ იქ პირობების შექმნა არ შეგიძლიათ? მათ უკან ომით ვერ დაიბრუნებთ. ვის უნდა ეომოთ? რუსეთს? პუტინი და რუსები ქართველებს არანორმალურად ექცევიან, მე ასე მგონია. მათ რაღაც გლობალური იდეა აქვთ, უნდათ, საბჭოთა კავშირი შექმნან. ეს სიგიჟეა, მაგრამ ასე იქცევიან. თქვენ მოიქეცით ისე, რომ ყველგან კომფორტულად იყოთ. იყოთ წინ და ადრე თუ გვიან თავად რუსეთი შემოგიერთდებათ. რუსეთი თავად სთხოვს საქართველოს, რომ მისი შტატი გახდეს. და ეს მაშინვე მოხდება, როგორც კი კარგ პირობებს შექმნით.

ლე­ო­ნიდ­ მი­ხა­ი­ლო­ვიჩ,­ თით­ქ­მის­ ერ­თი ­სა­ა­თია ­ვსა­უბ­რობთ­ და­ მინ­და ­გკითხოთ, ­რა­ სხვა­ო­ბაა და­ რა ­არის­ სა­ერ­თო­ საქართველო­ში,­ რუ­სეთ­სა­ და ­უკ­რა­ი­ნა­ში ­ბიზ­ნე­სებს­ შო­რის?

არანაირი. საერთოდ არანაირი.

ეს­ ნიშ­ნავს,­ რომ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ­მოხ­დე­ბა­ ის, ­რაც ­ამ­ ქვეყ­ნებ­ში­ ად­რე ­თუ ­გვი­ან­ ხდე­ბო­და?

ყოველთვის და ყველგან. ყველგან ერთი და იგივეა. არ არის კანონი და მეორდება იგივე. უკანონობაში არაფერი კარგი არ არის.

რამ­დე­ნი­მე­ თვის ­წინ­ მო­მე­ცა­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბა,­ უკ­რა­ი­ნის პრემიერ ­­მი­ნის­ტ­რი, ­ბა­ტო­ნი­ გრო­ის­მა­ნი­ ჩა­მე­წე­რა.­ ჩემ­თ­ვის ­ საინ­ტე­რე­სოა ­რო­გორ ­აფა­სებთ­ უკ­რა­ი­ნის ­დღე­ვან­დე­ლი ­ ხელისუფ­ლე­ბის­ მუშა­ო­ბას.­

მე ერთი ისტორია შემიძლია ამაზე მოგიყვეთ. როცა ჩამოვედი ჟენევაში და მანქანით მივდიოდი, მანქანას მართავდა ქალი, რომელიც მანამდე რუსეთში მოსამართლედ მუშაობდა.

კი,­ ვი­ცი­ თქვე­ნი ­წიგ­ნი­ და ეს­ ის­ტო­რი­ა. ­რო­ცა­ თქვენ­ ჰკითხეთ,­ რა­ტომ ­მუ­შა­ობ­და­ იქ,­ მა­შინ­ რო­ცა­ ყო­ფილ­ საბ­ჭო­თა ­კავ­შირ­ში­ ყვე­ლა ­მო­სა­მარ­თ­ლე­ მი­ლი­ო­ნე­რი­ა,­ მან­ გი­პა­სუ­ხათ ­რომ…­

მან მიპასუხა: წარმოიდგინეთ შვეიცარიული საათი, რომელიც იდეალურია, ყველა ჭანჭიკი ზუსტად მუშაობს და როგორც კი ერთი საწინააღმდეგო მიმართულებით იწყებს ტრიალს, საუკეთესო შემთხვევაში მას აგდებენ, უარეს შემთხვევაში ციხეში ხვდება.

გრო­ის­მანს ­ჩერ­ნო­ვეც­კის­თან ­და­კავ­ში­რე­ბით­ არ­ უთ­ქ­ვამს,­ რომ­ მას­ არა­ აქვს­ კითხ­ვე­ბი.­ მან­ თქვა, ­რომ ­სა­მარ­თალ­დამ­ც­ველ­ სტრუქ­ტუ­რებს ­დრო­დად­რო­ უჩ­ნ­დე­ბათ­ ხოლ­მე­ კითხ­ვე­ბი.­

ის ამბობს იმას, რაც უნდა თქვას. ის კარგი ბიჭია.

თქვენ­ კო­ლე­გე­ბი­ იყა­ვით.­

კოლეგებსაც ვერ დაარქმევ, ის 200 000 ადამიანის მერი იყო, მე – 5-მილიონიანი ქალაქის. ჩემი ბიუჯეტი 5 მილიარდი იყო.

ისიც ­არ­ჩე­უ­ლი­ მე­რი ­იყო.­

კი, ისიც მერი იყო. პერსპექტიული ბიჭია, თუმცა დღეს მის ნაც- ვლად სისტემა იღებს გადაწყვეტილებებს. სისტემა კი ყველგან უცვლელი დარჩა. არის პატარა სხვაობები, თუმცა ეს ადამიანების მენტალიტეტზეა დამოკიდებული.

თქვენ ­ან­ თქვე­ნი­ შვი­ლი­ ის­რა­ელ­ში­ ინ­ვეს­ტი­ცი­ებს­ ახორციელებთ?

ისრაელში ინვესტირებას ქართველ ბიზნესმენებს მე არ ვურჩევდი. ისრაელი ძალიან სპეციფიკური ქვეყანაა. აქ ერთგვარად სოციალიზმია და „ის მუშაობს” თითქმის ყველგან. აქაც არის მინიმალური კორუფცია, უზარმაზარი ბიუროკრატია და ძალიან დიდი გადასახადები. აქ სახლების მშენებლობის გარდა ძალიან წარმატებული ბიზნესების მაგალითები ნაკლებად არის. აქ ძვირად ღირებულ სასტუმროებს ან რესტორნებს ვერ შეხვდებით. მდიდრებისთვის აქ არაფერია. აქ ვერ ნახავთ მაიბახებს.

მაგ­რამ­ ქვე­ყა­ნა­ ღა­რი­ბი ­ნამ­დ­ვი­ლად ­არ­ არის.

აქ ცხოვრება უბრალო ადამიანებისთვისაა კარგი. მაგალითად, ჩემი დამლაგებელი ხელფასს $3 500 იღებს. საპენსიო ფონდისთვის სახელმწიფოს ცალკე ვუხდი.

ეს­ იმი­ტომ, ­რომ­ გა­დამ­ხ­დე­ლი ­ჩერ­ნო­ვეც­კია ­თუ ­ზო­გა­დად­ ასეა?

არა, ზოგადად ასეა. ასეთია გადასახადები.

წარ­მო­მიდ­გე­ნი­ა,­ რა ­მოხ­დე­ბა­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში,­ რო­ცა­ ამ­ ინტერვი­უს ­წა­ი­კითხა­ვენ,­ ნა­ხა­ვენ ­და­ გა­ი­გე­ბენ ­რომ დამლაგებელს $3­500­ მი­ღე­ბა ­შე­უძ­ლი­ა.­ თუმ­ცა,­ ვუბ­რუნ­დე­ბი ­ის­რა­ე­ლის­ თემას­ – ­ჩვენ­ ჰერ­ცე­ლი­ა­ში ­ვართ,­ სა­დაც სტარტაპებია­ უხ­ვად, რომ­ლე­ბიც­ მი­ლი­ო­ნო­ბით,­ მილიარდობით ­დო­ლარს­ შო­უ­ლო­ბენ­ ის­რა­ე­ლის­თ­ვის…­

პირველ რიგში, ასეთი ქვეყნები ყველაზე მეტ ფულს ტურიზმიდან შოულობენ. ეს უნდა გააკეთოს საქართველომაც და თუ ფულს არ მოიპარავენ, ეს ფული ხალხამდეც მივა. იმიტომ რომ ისრაელშია ყველაფერი, რაც რელიგიურ ფასეულობებს უკავშირდება. აქ ყველა ჩამოდის, მაგრამ მდიდარი ადამიანები არ ჩამოდიან. რაზე დგას მაშინ ისრაელი? ეს არის ტურიზმი და მთელ მსოფლიოში გაბნეული ებრაელების პატრიოტიზმი. აქ ბინა სრულიად გიჟური ფასი ღირს. ის ტვინები, რომლებიც მთელი მსოფლიოს მასშტაბით არის გაბნეული, ყველა ისრაელს ეხმარება. ყიდულობენ უძრავ ქონებას, მაგრამ აქ არ ცხოვრობენ. მე ვქირაობ არც ისე დიდ ბინას, რომელიც 6 500 000 ღირს. ამერიკაში ეს ბინა $300-400 ათასი ეღირებოდა.

მსოფ­ლიო­ მას­შ­ტა­ბე­ბის ­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­ ვინ­ არის­ თქვენთვის­ მი­სა­ბა­ძი ­ადა­მი­ა­ნი­ პო­ლი­ტი­კო­სე­ბი­დან, ბიზნესმენებიდან?­

ასეთი რეიგანია, უდიდესი ადამიანი იყო. ახლა ამერიკისთვის ბევრ სასარგებლოს ტრამპი აკეთებს. ის საკითხს ბიზნესურად მიუდგა. ქვეყნის ეკონომიკა გაიზარდა. არ არის კარგი, როცა ბიზნესმენები ხელისუფლებაში მოდიან, რადგან ფული არასოდეს არის ცოტა და ბიზნესმენებისთვის ბევრი ცდუნებაა. თუმცა იქ ისე გამართულად მუშაობს სისტემა, რომ ხელი არავის წაუცდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მაშინვე საქმეში გამოძიება ჩაერთვება.

იდე­ა­ლი ­ბიზ­ნეს­მე­ნი?

არიან ბიზნესმენები, რომლებიც კარგად საუბრობენ.

თქვენ­ ინ­ტერ­ვი­უს ­და­საწყის­ში ­ახ­სე­ნეთ ­„ალიბაბას“­ დამფუძნე­ბე­ლი ­ჯეკ­მა, ­ახალ­გაზ­რ­და ­და ­ახალ­ბე­და­ მილიარდე­რე­ბი…

მე მათ შესახებ ცოტა რამ ვიცი. რუსი ბიზნესმენი ფრიდმანი მესიმპათიურება. მას ხელისუფლებასთან თითქმის არაფერი აკავშირებს. თუმცა მას არ ვიცნობ. მე პენსიაზე ვარ. მაქვს გიჟური იდეები, აი, მაგალითად, მინდა საქართველოში დავაარსო ფონდი, რომელიც ჩემ გარეშე იმუშავებს და თუ ამას შევძლებ, მე ვიქნები უდიდესი ადამიანი. დღეს ამ ფონდში წლიურად $2-მილიონიან ინვესტიციას ვახორციელებ და მინდა, რომ როცა აღარ ვიქნები, ფონდმა იმუშაოს და წარმატებას მიაღწიოს. დღეს ქართველები ერთმანეთს ჩემი საშუალებით ეხმარებიან. ქველმოქმედების საკანონმდებლო რეგულაციებშიც პრობლემებია. თქვენი კითხვა იყო, ქართველი ბიზნესმენები იმავეს რატომ არ აკეთებენ – იმიტომ, რომ შესაბამისი კანონი არ არის. ფონდი გადასახადებს იმავე მოცულობით იხდის, როგორითაც თამბაქოს ბიზნესი. ამ თემაზე ხელისუფლებას არაერთხელ მივწერე.

ფის­კა­ლუ­რი­ რის­კე­ბი ­ნუ ­გა­ვიწყ­დე­ბათ,­ ლე­ო­ნიდ­ მიხაილოვიჩ.­

კი, გასაგებია, ამიტომაც უნდა გაიარონ შემოწმება. ჩვენ საერთაშორისო აუდიტს გავდივართ. სხვები არ გადიან.

„მე არ შემიძლია უბედურ ხალხს ვუყურო, უბრალოდ ადგილს ვერ ვპოულობ ამის გამო. ყველას კიდევ ვერ დავეხმარები. მთელ ქვეყანას ხომ ვერ შევინახავ“…

და­ახ­ლო­ე­ბით ­ 5 ­მი­ლი­ონ­ზეა ­სა­უ­ბა­რი.­ ქარ­თულ­ ეროვ­ნულ ვალუ­ტა­ში ­თუ ­და­ვით­ვ­ლით.­

არა, ბევრად მეტია, დღეს უფრო ფართო მასშტაბით ვმუშაობთ. ბიზნესმენებიც მეხმარებიან და მოსახლეობის ნდობა არანორმალურად მაღალია. მალე ჩემი ფულის გარეშე მუშაობას შევძლებთ. მე ვდაობ სასამართლოში ჯანდაცვის სამინისტროსთან. ბავშვთა სახლების გახსნის უფლებას არ მაძლევენ. ქობულეთში ბავშვთა სახლი გავხსენი და ლიცენზირებული ამ დრომდე არ არის. დღეს თუ საქართველოში ექვსი ბავშვთა სახლია, მინდა 106 გავაკეთო, მაგრამ არ შემიძლია, მიუხედავად იმისა, რომ ჩემს ბავშვთა სახლებში ისეთი პირობებია, მილიარდერებს რომ არა აქვთ. ყველგან ვიდეოკონტროლია. მზარეულები ხელთათმანებით მუშაობენ, ბავშვები საუკეთესო საჭმელს ჭამენ, სწავლობენ, კარგად იცვამენ, მათ განათლებაზე ვზრუნავთ, ვქირაობთ მასწავლებლებს. გარდა იმისა, რომ მადლობაც არავის უთქვამს, მიხურავენ. Facebook-ზე მიტევენ და მშობლებს წერენ, რომ თავიანთი შვილები სახლებში წაიყვანონ. ახლა სასამართლოა…

რო­ცა­ თქვენს ­ფე­ის­ბუკ­ ­გ­ვერდს ­ვიხ­სე­ნებ,­ ყო­ველ­თ­ვის­ მაქვს გან­ც­და,­ რომ ­ჩერ­ნო­ვეც­კი ­პო­ლი­ტი­კით­ მა­ინც­ დაინტერესებული­ა.­

ეს ბიზნესმენების ყველაზე დიდი შეცდომა, მათ შორის – ჩემი. ცხოვრება ახლიდან რომ დავიწყო, პოლიტიკის გარდა, სხვა ყველაფერს იმავეს გავიმეორებდი. ბიზნესი როცა იზრდება, თავშესაფარი უნდა ეძებო, ან ყაჩაღებს შეეკრა, ან პოლიტიკაში წახვიდე და თავი იქიდან დაიცვა, რომ გაკოტრებულად არ გამოგაცხადონ, არ დაგიხურონ ბიზნესი ან ზედმეტი გადასახადები არ დაგაკისრონ. ამავე დროს იზრდება თვითშეფასებაც, მილიარდერი ხარ, გგონია, რომ სხვებზე მეტი იცი, სინამდვილეში ასე არ არის. პოლიტიკა სრულიად სხვა სფეროა. მიდიხარ იქ, სადაც არ გელოდებიან და ცუდად დაასრულებ. ყველა ბიზნესმენს, ვინც პოლიტიკისკენ გაიხედავს, ამას ვეუბნები – ეს ცუდი იდეაა. დღეს შენ ამ გუნდთან ერთად ხარ, ადრე თუ გვიან მოვა სხვა და ციხეში ჩაგსვამენ.

ეს ­თქვე­ნი­ ყვე­ლა­ზე­ დი­დი­ შეც­დო­მა­ა?

მე ციხეში არ ჩავუსვივარ არც ჩამსვამენ, მაგრამ პოლიტიკოსი არ ვარ. ვფიქრობ, ძალიან ბევრია ისეთი ადამიანი, ვინც ამ წოდებას იმსახურებს.

რა­ტომ­ გინდ­ო­დათ ­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ პოლ­ი­ტი­კა­ში­­ მოს­ვ­ლა?

ეს ვითარება თავისით მომწიფდა. ჩემთან ცენტრალური სადაზვერვო სამსახურის წარმომადგენლებიც კი იყვნენ. იფიქრეს, რომ პოლიტიკაში კიდევ ერთი მილიარდერი ჩნდებოდა, მელაპარაკნენ, ნახეს, როგორც ვხვდებოდი ამომრჩეველს… მაგრამ მე მესამე ადგილი დავიკავე. მივხვდი, რომ დღეს პოლიტიკაში ყოფნა არ მინდა. პოლიტიკა მხოლოდ ერთი მიზეზით მაინტერესებს, რომ საქართველო გაიზარდოს და განვითარდეს. რევოლუცია არ იყოს და ხალხი კარგად იყოს. როცა შენ გარშემო ხალხი ღარიბია, თავს უბედურად გრძნობ. მე არ შემიძლია უბედურ ხალხს ვუყურო, უბრალოდ ადგილს ვერ ვპოულობ ამის გამო. ყველას კიდევ ვერ დავეხმარები. მთელ ქვეყანას ხომ ვერ შევინახავ.


რეკომენდებული პროექტები: